Zioła
ARNIKA GÓRSKA
Gatunek rośliny z rodziny ostowatych; zwana kupalnikiem górskim lub pomornikiem; objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Zdrowie: działa przeciwzapalne i antyseptyczne; stosowana w stłuczeniach i opuchnięciach oraz chorobach jamy ustnej; pobudza ukrwienie i ułatwia wchłanianie wybroczyn; zmniejsza bóle artretyczne; nie należy stosować na uszkodzoną skórę.
Uroda: popularna w kremach i balsamach wzmacniających pękające naczynka krwionośne; działa przeciwzapalnie, łagodzi podrażnienia, oczyszcza skórę.
Wierzenia: umieszczana na brzegach pól i w oknach chroni dobytek przed uderzeniem pioruna.
POKRZYWA ZWYCZAJNA
Bylina z rodziny pokrzywowatych; zwana też parzawką lub żgajką.
Zdrowie: działa korzystnie na układ pokarmowy, oczyszcza krew, odmładza, sprzyja odchudzaniu, ma działanie moczopędne.
Uroda: stosowna we wcierkach i szamponach zapobiega łupieżowi, łotokowi i wypadaniu włosów.
Kuchnia: dodatek do sałatek, koktajli, główny składnik zup i pesto (wysoka zawartość witamin w listkach młodej pokrzywy).
Wierzenia ludowe: chroni gospodarstwa przed wrogami i złymi mocami.
DZIEWIĘĆSIŁ BEZŁODYGOWY
Gatunek z rodziny astrowatych. Od 2014 r. objęty częściową ochroną.
Zdrowie: wspomaga trawienie, ma właściwości bakteriobójcze, napotne, moczopędne i przeciwgorączkowe. Spożycie zbyt dużych ilości działa przeczyszczająco i skutkuje wymiotami.
Kuchnia: dno koszyczka kwiatowego spożywane jak karczoch.
Wierzenia ludowe: umieszczany w kolebce dziecka chronił przed urokami i uspakajał; dodawany krowom i owcom po ocieleniu – zapewniał dobre i zdrowe mleko.
WROTYCZ POSPOLITY
Gatunek z rodziny astrowatych; zwany też piżmem, czwarem lub mlecznicą.
Zdrowie: dodatek do płukanek dla skóry problematycznej ze stanami zapalnymi i pasożytami (świerzb, wszawica); nie zaleca się stosować wewnętrznie (kwiaty zwierają toksyczny tujon).
Kuchnia: w średniowieczu stosowany jako przyprawa; koszyczki kwiatowe zapiekano w cieście, a młode pączki używano zamiast kaparów.
Wierzenia ludowe: zasuszone ziele noszone w modlitewnikach do kościoła (zapobiega zaśnięciu podczas nudnego kazania); w Wigilię św. Wojciecha okadzanie krów święconym wrotyczem strzeże je przed urokami; wianek z kwiatów zawieszony na ścianie domu – chroni przed piorunami.
CZOSNEK NIEDŹWIEDZI
Gatunek z podrodziny czosnkowych z rodziny amarylkowatych; zwany też czosnkiem dzikim, leśnym lub cygańskim; niedźwiedzie po przebudzeniu zimowym wyszukiwały i jadły liście rośliny, aby się wzmocnić i nabrać sił – stąd nazwa.
Zdrowie: działanie grzybo- i bakteriobójcze; obniża ciśnienie, reguluje pracę żołądka, wspomaga układ oddechowy oraz odporność.
Uroda: korzystnie wpływa na wzmocnienie skóry, włosów i paznokci.
Kuchnia: dodatek do zup i sałatek; nadaje się do marynowania w oliwie.
Wierzenia ludowe: chroni przed urokami, pomówieniami i złymi ludźmi.
MNISZEK LEKARSKI
Bylina z rodzaju astrowatych; zwana też mleczem, dmuchawcem, pąpawą, lwim lub wilczym zębem.
Zdrowie: wspomaga pracę układów: trawiennego i moczowego, pomaga obniżyć poziom cukru we krwi, ma działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
Uroda: korzystnie wpływa na suchą i starzejącą się skórę.
Kuchnia: roślina miododajna; listki jako dodatek do sałatek i zup, prażone korzenie używane jako substytut kawy.
Wierzenia ludowe: wykopane w dzień św. Bartłomieja przed wschodem słońca siedem korzeni mniszka noszono w woreczku jako amulet chroniący przed urokami.